{"id":94,"date":"2025-09-11T09:36:08","date_gmt":"2025-09-11T09:36:08","guid":{"rendered":"https:\/\/diplomatica.tr\/?p=94"},"modified":"2025-10-07T17:16:41","modified_gmt":"2025-10-07T14:16:41","slug":"guney-kafkasyada-barisin-anahtari-zengezur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/diplomatica.tr\/?p=94","title":{"rendered":"G\u00fcney Kafkasya\u2019da Bar\u0131\u015f\u0131n Anahtar\u0131: Zengezur"},"content":{"rendered":"\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Kafkasya co\u011frafyas\u0131, tarih boyunca pek \u00e7ok devletin m\u00fccadele alan\u0131, etnik ve siyasi \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n merkezi olmu\u015ftur. B\u00f6lgenin co\u011frafi konumu, hem Avrupa hem de Asya aras\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fc niteli\u011fi ta\u015f\u0131mas\u0131 nedeniyle stratejik \u00f6nemini her d\u00f6nemde korumu\u015ftur. Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra b\u00f6lgede yer alan ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazanan devletler, bir yandan ulusal kimliklerini in\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken di\u011fer yandan istikrarl\u0131 bir d\u00fczen kurmakta zorlanm\u0131\u015flard\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te \u00f6zellikle etnik \u00e7e\u015fitlilik, s\u0131n\u0131r anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 ve ekonomik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k, yeni kurulan devletlerin en b\u00fcy\u00fck k\u0131r\u0131lganl\u0131klar\u0131 olmu\u015ftur. Bu d\u00f6nemin en \u00e7etin s\u0131nav\u0131 ise Azerbaycan ile Ermenistan aras\u0131ndaki Karaba\u011f sorunu olmu\u015ftur. Karaba\u011f meselesi, sadece iki \u00fclke aras\u0131ndaki bir \u00e7at\u0131\u015fma olman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7en, hem tarihsel hem de jeopolitik boyutlar\u0131 olan bir ihtilaft\u0131r. B\u00f6lge \u00fczerinde s\u00f6z sahibi olmak isteyen k\u00fcresel akt\u00f6rler, bu sorunu kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda kullanm\u0131\u015f, b\u00f6ylece \u00e7at\u0131\u015fma yerel olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p uluslararas\u0131 bir mesele haline gelmi\u015ftir. Son d\u00f6nemde ABD\u2019de Donald Trump \u00f6nderli\u011finde at\u0131lan bar\u0131\u015f ad\u0131mlar\u0131 ve Zengezur koridoru etraf\u0131nda \u015fekillenen yeni d\u00fczen, yaln\u0131zca Kafkasya\u2019n\u0131n de\u011fil ayn\u0131 zamanda Avrasya jeopoliti\u011finin gelece\u011fini yeniden \u015fekillendirme potansiyeline sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

Azerbaycan a\u00e7\u0131s\u0131ndan bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131, uzun y\u0131llard\u0131r s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc d\u0131\u015f politika hedeflerinin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Karaba\u011f sava\u015flar\u0131ndan askeri zaferle \u00e7\u0131kan Bak\u00fc, yaln\u0131zca toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flamakla kalmam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda uluslararas\u0131 alanda daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir pozisyon elde etmi\u015ftir. Ancak bu kazan\u0131mlar\u0131n kal\u0131c\u0131 hale gelmesi i\u00e7in diplomasiyle desteklenmesi \u015fartt\u0131r. Zengezur koridoru bu noktada kritik bir rol oynamaktad\u0131r. Azerbaycan i\u00e7in bu koridor, yaln\u0131zca Nah\u00e7\u0131van \u00fczerinden T\u00fcrkiye\u2019ye a\u00e7\u0131lan bir kap\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Asya ve Avrupa\u2019y\u0131 ba\u011flayan stratejik bir ticaret hatt\u0131d\u0131r. Hem b\u00f6lgesel ula\u015f\u0131m a\u011flar\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitlendiren hem de k\u00fcresel ticaret yollar\u0131na entegre olma f\u0131rsat\u0131 sunan bu ad\u0131m, Azerbaycan\u2019\u0131n enerji d\u0131\u015f\u0131 alanlarda da stratejik bir merkez haline gelmesine imk\u00e2n tan\u0131yabilir. \u00dclkenin y\u0131llard\u0131r enerji ihracat\u0131na dayal\u0131 ekonomisi, bu t\u00fcr yeni g\u00fczerg\u00e2hlarla \u00e7e\u015fitlenebilir ve Azerbaycan transit bir ticaret \u00fclkesi olma yolunda \u00f6nemli ilerlemeler kaydedebilir. Bununla birlikte Bak\u00fc y\u00f6netimi, askeri \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn diplomasiyle peki\u015ftirilmemesi halinde kazan\u0131mlar\u0131n k\u0131r\u0131lgan kalabilece\u011fini bilmektedir. Bu nedenle ekonomik a\u00e7\u0131l\u0131mlar, uluslararas\u0131 yat\u0131r\u0131m \u00e7ekme \u00e7abalar\u0131 ve b\u00f6lgesel i\u015fbirli\u011fi mekanizmalar\u0131 bar\u0131\u015f s\u00fcrecinin ayr\u0131lmaz par\u00e7alar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ermenistan i\u00e7in bar\u0131\u015f, \u00e7ok daha karma\u015f\u0131k bir tabloyu beraberinde getirmektedir. Uzun s\u00fcredir izolasyon, kapal\u0131 s\u0131n\u0131rlar ve ekonomik k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131klarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olan Erivan y\u00f6netimi, bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131 toplumun bir kesimi i\u00e7in ac\u0131 bir taviz olarak sunmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Karaba\u011f\u2019da ya\u015fanan toprak kay\u0131plar\u0131, Ermeni toplumunun haf\u0131zas\u0131nda derin bir travma yaratm\u0131\u015f ve h\u00fck\u00fcmete y\u00f6nelik g\u00fcvensizli\u011fi art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak di\u011fer yandan, s\u0131n\u0131rlar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve yeni ula\u015f\u0131m hatlar\u0131n\u0131n i\u015flerlik kazanmas\u0131, Ermenistan\u2019\u0131n d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 ve ekonomik toparlanmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan tarihi f\u0131rsatlar yaratmaktad\u0131r. Uzun y\u0131llard\u0131r kom\u015fular\u0131yla do\u011frudan ticaret yapamayan, yaln\u0131zca G\u00fcrcistan ve \u0130ran \u00fczerinden d\u0131\u015f d\u00fcnyaya ba\u011flanan Ermenistan i\u00e7in Zengezur koridoru, yeni ekonomik ufuklar anlam\u0131na gelmektedir. Bu noktada en b\u00fcy\u00fck soru i\u015fareti, i\u00e7 siyasetteki istikrar\u0131n korunup korunamayaca\u011f\u0131d\u0131r. E\u011fer toplumsal uzla\u015f\u0131 sa\u011flanabilir ve bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131 geni\u015f kesimler taraf\u0131ndan kabul edilebilirse Ermenistan, y\u0131llard\u0131r kapal\u0131 kalan kap\u0131lar\u0131n\u0131 b\u00f6lgesel i\u015fbirli\u011fine a\u00e7abilir. Aksi halde i\u00e7 muhalefetin bask\u0131s\u0131, bar\u0131\u015f s\u00fcrecini k\u0131r\u0131lgan bir zeminde b\u0131rakabilir. Bu nedenle Erivan y\u00f6netiminin \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde hem ekonomik reformlara hem de toplumsal g\u00fcveni art\u0131racak ad\u0131mlara odaklanmas\u0131 beklenmektedir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019nin rol\u00fc, bar\u0131\u015f\u0131n en kritik boyutlar\u0131ndan biri olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Zengezur koridoru sayesinde Azerbaycan ile do\u011frudan kara ba\u011flant\u0131s\u0131na sahip olma ihtimali, Ankara\u2019n\u0131n uzun s\u00fcredir g\u00fcndeminde olan stratejik hedeflerden birini ger\u00e7e\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilir. Bu ba\u011flant\u0131, yaln\u0131zca T\u00fcrkiye-Azerbaycan ili\u015fkilerini derinle\u015ftirmekle kalmay\u0131p, Orta Asya\u2019ya uzanan bir ticaret ve enerji hatt\u0131 kurma f\u0131rsat\u0131n\u0131 da ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Ayn\u0131 zamanda Bat\u0131\u2019n\u0131n \u0130ran\u2019a alternatif g\u00fczerg\u00e2h aray\u0131\u015flar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin elini daha da g\u00fc\u00e7lendirmektedir. Ankara, bu sayede hem enerji g\u00fcvenli\u011finde hem de lojistik sekt\u00f6r\u00fcnde stratejik bir merkez olma iddias\u0131n\u0131 peki\u015ftirebilir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra T\u00fcrkiye, bu s\u00fcre\u00e7te yaln\u0131zca bir ula\u015ft\u0131rma \u00fclkesi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda b\u00f6lgesel bar\u0131\u015f\u0131n ve istikrar\u0131n garant\u00f6r\u00fc rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenmek istemektedir. NATO \u00fcyesi olmas\u0131 sebebiyle Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131yla ba\u011flar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendiren T\u00fcrkiye, ayn\u0131 zamanda T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131yla entegrasyonu da derinle\u015ftirmeyi hedeflemektedir. B\u00f6ylece Ankara, hem ekonomik a\u00e7\u0131dan hem de b\u00f6lgesel diplomasi alan\u0131nda daha etkin bir akt\u00f6r konumuna y\u00fckselebilir.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6lgedeki geli\u015fmeler, ayn\u0131 zamanda Rusya, ABD ve \u0130ran\u2019\u0131n konumlar\u0131n\u0131 da yeniden tan\u0131mlamaktad\u0131r. Moskova, uzun y\u0131llar boyunca G\u00fcney Kafkasya\u2019da g\u00fcvenlik denkleminde merkezi bir rol \u00fcstlenmi\u015f, hem Azerbaycan hem de Ermenistan \u00fczerinde n\u00fcfuz kurabilmi\u015ftir. Ancak Ukrayna sava\u015f\u0131yla birlikte Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgedeki etkinli\u011fi ciddi bi\u00e7imde zay\u0131flam\u0131\u015f, Moskova art\u0131k daha \u00e7ok g\u00f6zlemci bir pozisyona itilmi\u015ftir. Yine de askeri varl\u0131\u011f\u0131 ve enerji hatlar\u0131 \u00fczerindeki etkisi sayesinde tamamen devre d\u0131\u015f\u0131 kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek do\u011fru olmaz. ABD ise daha \u00e7ok stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131 \u00fczerinden hareket ederek, enerji g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak ve Rusya ile \u0130ran\u2019\u0131n etkisini s\u0131n\u0131rlamak istemektedir. Washington i\u00e7in Kafkasya; Karadeniz ve Orta Do\u011fu politikalar\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 bir jeopolitik alan niteli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu nedenle ABD\u2019nin b\u00f6lgedeki varl\u0131\u011f\u0131 dolayl\u0131 olsa da diplomatik a\u00e7\u0131dan \u00f6nemlidir. \u0130ran a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise Zengezur koridoru ciddi bir risk bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bug\u00fcne kadar Azerbaycan ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki kara ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n olmamas\u0131, Tahran\u2019a \u00f6nemli bir transit avantaj sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. \u0130mzalanan bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131yla yeni g\u00fczerg\u00e2hlar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 bu avantaj\u0131 dezavantaja d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f ve \u0130ran\u2019\u0131n b\u00f6lgesel konumunu zay\u0131flatm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, \u0130ran\u2019\u0131n hem ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 hem de g\u00fcvenlik kayg\u0131lar\u0131n\u0131 do\u011frudan etkilemektedir.<\/p>\n\n\n\n

B\u00fct\u00fcn bu tablo, Kafkasya\u2019n\u0131n k\u00fcresel siyasette neden h\u00e2l\u00e2 kritik bir \u00f6neme sahip oldu\u011funu bir kez daha g\u00f6stermektedir. K\u00fc\u00e7\u00fck gibi g\u00f6r\u00fcnen s\u0131n\u0131r d\u00fczenlemeleri ya da ula\u015f\u0131m projeleri, asl\u0131nda \u00e7ok daha geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli jeopolitik hesaplar\u0131n par\u00e7as\u0131 haline gelmektedir. Azerbaycan-Ermenistan bar\u0131\u015f\u0131 ve Zengezur koridoru, bu anlamda yaln\u0131zca iki \u00fclke aras\u0131nda bir uzla\u015fma de\u011fil, ayn\u0131 zamanda b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 dengelerini yeniden \u015fekillendiren bir geli\u015fme olarak g\u00f6r\u00fclmelidir. T\u00fcrkiye\u2019nin artan etkisi, Rusya\u2019n\u0131n zay\u0131flayan konumu, ABD\u2019nin stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131 ve \u0130ran\u2019\u0131n kayg\u0131lar\u0131, bu yeni d\u00fczenin temel parametrelerini olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak, G\u00fcney Kafkasya\u2019da yeni bir d\u00f6nemin kap\u0131lar\u0131 aralanmaktad\u0131r. Azerbaycan\u2019\u0131n diplomatik kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 ekonomik kalk\u0131nmaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmesi, Ermenistan\u2019\u0131n i\u00e7 istikrar\u0131n\u0131 koruyarak d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131lmas\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin stratejik hedeflerini bu s\u00fcre\u00e7le b\u00fct\u00fcnle\u015ftirmesi bar\u0131\u015f\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayati \u00f6nemdedir. Rusya, ABD ve \u0130ran\u2019\u0131n tav\u0131rlar\u0131 ise bu s\u00fcrecin gelece\u011fini belirleyecek ek fakt\u00f6rler olmaya devam edecektir. Kal\u0131c\u0131 bir bar\u0131\u015f ve i\u015fbirli\u011fi ortam\u0131, ancak bu \u00e7\u0131karlar\u0131n dengelenebilmesi halinde m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Aksi halde Kafkasya, tarih boyunca oldu\u011fu gibi yeniden rekabet ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n merkezi haline gelebilir. Dolay\u0131s\u0131yla bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131n gelece\u011fi, yaln\u0131zca imzalanan metinlere de\u011fil, taraflar\u0131n uzun vadeli vizyonuna ve b\u00f6lgesel akt\u00f6rlerin i\u015fbirli\u011fi iradesine ba\u011fl\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kafkasya co\u011frafyas\u0131, tarih boyunca pek \u00e7ok devletin m\u00fccadele alan\u0131, etnik ve siyasi \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n merkezi olmu\u015ftur. B\u00f6lgenin co\u011frafi konumu,<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[150,167,165,149,166],"class_list":["post-94","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-siyaset","tag-armenia","tag-azerbaijan","tag-azerbaycan","tag-ermenistan","tag-zengezur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/diplomatica.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/diplomatica.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/diplomatica.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/diplomatica.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/diplomatica.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=94"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/diplomatica.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":97,"href":"https:\/\/diplomatica.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94\/revisions\/97"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/diplomatica.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=94"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/diplomatica.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=94"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/diplomatica.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=94"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}